Luister naar de diensten

Diensten

  1. 16-12 10:00 MK 3e Advent, ds M. Visser
  2. 23-12 10:00 MK 1e Advent, ds A. Hoekstra (Amsterdam) - gezamenlijke dienst met Beverwijk
  3. 24-12 18:30 MK Kinderkerstfeest, ds M. Visser
  4. 24-12 22:00 DK Kerstnachtdienst, ds M. Visser
  5. 25-12 10:00 MK Kerstdienst, pastor F. van der Louw m.m.v. Recreation

Kerkradio

U bent hier: Home - Onze kerk - Dorpskerk - Geschiedenis

De geschiedenis van de Dorpskerk te Heemskerk

In de achtste eeuw kwamen Ierse monniken onder aanvoering van Willibrordus naar de lage landen om het Christendom te prediken. Vanuit de Engelmunduskerk te Velsen is hier een kapel gesticht. De Heemskerkse kerk wordt voor het eerst genoemd in 1063 in een Verdragsbrief tussen Willem de 21ste, bisschop van Utrecht en de abt Reginbertus van Echternach. In het zogenaamde Liber aureus (het gouden boek) wordt Heemskerk vermeld als Hemezenkyrica. Deze naam voor Heemskerk is waarschijnlijk een samenvoeging van Hemezan, ook wel Imazan (een Friese vrouwennaam) en kyricha of kyrica (kerk). Deze Hemezan zou dan als geldgever zijn naam aan de kerk hebben mogen geven. De naam van de kerk werd dus ook de plaatsnaam Heemskerk. Er zijn nog andere theorieën over het ontstaan van de plaatsnaam Heemskerk. De naam kan ook ontstaan zijn door spraakgebruik. Waar de eerste kapel heeft gestaan is onbekend, maar aangenomen mag worden dat dit op dezelfde plaats is geweest als die van het huidige kerkgebouw, namelijk op een hoog gelegen punt aan de zuidzijde van het dorp, het uiteinde van een zandbank, ook wel een geest genoemd. De eerste kapel was zeer waarschijnlijk uit hout opgetrokken. De Noormannen, berucht om hun roof tochten, zullen de kerk wel in brand hebben gestoken. Maar de ijverige bevolking liet het er niet bijzitten. Er werd weer een kerk gebouwd, maar nu van tufsteen. Bij een opgraving is een tufsteen teruggevonden. Vervolgens werd een derde kerk gebouwd en nu van kloostermoppen.
 

Van deze middeleeuwse kerk is wel het één en ander bekend. De bouwrichting van de kerk, zoals toen gebruikelijk, is van het westen naar het oosten. Dit is de zogenaamde Heilige Linie. Jezus hangend aan het kruis, zou in westelijke richting hebben gekeken. De kerk was groter dan de huidige kerk en de lengte bedroeg ongeveer 45 meter, gelijk aan de hoogte van de toren. Achter de kerk bevinden zich vier heel oude priestergraven. Priesters werden altijd onder of bij het hoofdaltaar begraven. Het koor van de kerk was hoger dan het schip en bezat een noorder- en een zuiderkapel met zes altaren. De kerk was gewijd aan Sint Laurentius. De zuiderkapel was iets ouder dan de noorderkapel en rond 1310 gesticht door het adellijk geslacht Van Haerlem, dat het kasteel (Oud) Haerlem bewoonde. Zij bezaten in hun kapel een grafkelder, die later ook als laatste rustplaats diende voor de families die hen opvolgden. Dit was ook het geval met de grafkelder in de noorderkapel, aanvankelijk behorend aan het geslacht Van Heemskerck van kasteel Marquette.

Er zijn geen afbeeldingen van de kerk uit die oude tijd bekend. De oudst bekende afbeeldingen zijn die van Pieter Saenredam uit 1652 en die van Hendrick de Leth uit 1728. Beide afbeeldingen tonen de kerk met de restanten van het koor van 1628 . Bekend is dat in 1216 ene Pastoor Henricus, cureit of presbiter te Emezekerka was. Vanaf 1318 werd Heemskerk bediend door de Commendarije van de Sint Jansheren uit Haarlem (jus patronatus, het recht om de pastoor te benoemen). Dit recht is de Commendarije waarschijnlijk verleend door de Heren van Haerlem en heeft geduurd tot 1616. De luidklok werd in 1464 in de toren geplaatst (zie het betreffende artikel). In 1492 werd de kerk opnieuw ingewijd wegens de veldslag, die gewoed heeft op het kerkhof, vanwege de opstand van het Kaas- en broodvolk. De steen met het zegel van de bisschop van Utrecht, rechts voor de preekstoel, is daar de stille getuige van. Een verbouwing van het koor heeft in 1493 plaats gevonden. Waarschijnlijk was het koor beschadigd door de oorlogshandelingen.

Tijdens de 80-jarige oorlog werd in 1573 Alkmaar belegerd. Dit had ook grote gevolgen voor de kerken in Kennemerland. Ook de kerk van Heemskerk heeft zwaar te lijden gehad. De draag- en trekbalken en al het andere houtwerk werden uit de kerk gesloopt. De Spanjaarden gebruikten al dit hout voor hun belegeringswerktuigen en kampvuren. De kerk verviel tot een ruïne, maar de toren bleef gespaard. De kerk werd herbouwd in 1628 en toegewezen aan de Hervormden.(protestanten) De Hervormde of Gereformeerde Kerk was Staatskerk geworden. De kerk kreeg zijn huidige gedaante. De spreekstoel werd aan de oostmuur geplaatst. Het koor en de kapellen werden niet herbouwd. Wel werd in het koor een schooltje met “schoolhuyske” aan de kerk gebouwd. De stad Hoorn schonk in 1629 een “glas”. Dit was een gebrandschilderd raam voorstellende Maerten van Heemskerck. De koperen haan werd in 1728 aangebracht. Tijdens de Franse tijd werd in 1808 de toren op bevel van Napoleon gemeentelijk eigendom. Alle wapenschilden van de adellijke families werden verwijderd. De familiewapens op de grafzerken werden weggebeiteld. De restanten van het koor werden opgeruimd. In 1853 vond een grote restauratie van de toren plaats en in 1857 werd het Knipscheerorgel geplaatst (Heemskring 37). Een consistoriekamer werd achter in de kerk gebouwd in 1868. De ingang bevond zich toen al in de zuidmuur. De volgende restauratie vond in 1928 plaats. Merkwaardiger wijs metselde men toen een aantal grafzerken in de muren. De kerk was tijdens de Tweede Wereldoorlog vaak een schuilplaats voor onderduikers. Vooral als er sprake was van een razzia. Met kussengevechten vermaakte de jongelui zich en produceerde daarbij zoveel lawaai dat het buiten te horen was. Een voorbijganger maakte dan ook de opmerking: “Jullie kunnen je beter maar meteen aan de SS melden”. De klok werd in 1943 uit de toren geroofd en kwam in 1946 weer op zijn eeuwenoude plaats.

Een hele grote restauratie werd in de jaren 1970/73 gedaan. De oorspronkelijke Noorderkapel werd herbouwd en de keuken, toiletten kregen hier een plaats. Boven kwam de consistorie. Het orgel werd verplaatst naar de zuidkant, zodat de trap en het fraaie balkon naar de toren weer zichtbaar werden. Balken en plafond werden versierd met acanthusbladen. Dit West Friese motief was teruggevonden op een balk van 1628. De hoofdingang kwam weer via de toren. De huidige glas en loodramen werden in 1998 aangebracht. De ramen vertellen de geschiedenis van Heemskerk. Het zevende raam bevindt zich boven in de consistorie. Een verandering van de naam was nodig in 2006. Door het samengaan van de Hervormde en Gereformeerde Gemeente ontstond de nieuwe Protestantse Gemeente Heemskerk en werd de oude kerk ” De Dorpskerk” genoemd. De laatste opknapbeurt van de kerk en volledige restauratie van de toren en haan geschiedde in 2012.  

A.J.de Vries Ezn. Bronnen: Geschiedenis van het oude Heemskerk, ongepubliceerd manuscript, 1956, H. van Benthem. Heemskring 24.                       

 

                            

 

                                         

   

  • Contact

    Postadres PKN Heemskerk
    Vrijburglaan 2
    1962 VA Heemskerk
  • In en rondom de kerk

    Trouwen? Dopen? Een Uitvaart?
  • Schrijf je in voor de nieuwsbrief